logo bpo przy zawiszy20 listopada (środa) 2019 r., godz. 18.00
Biblioteka "Przy Zawiszy"
Aleje Jerozolimskie 121/123

20191120 w76 starozytnoscKażdy z nas zna wiersz „Na straganie”. Chyba oprócz skojarzeń z Brzechwą nikt nie widzi w selerze czegoś niezwykłego. W swoim wystąpieniu, członek Koła Starożytników UW Radosław Miśkiewicz, przedstawi, że w starożytności warzywo to miało dość istotną symbolikę powiązań ze śmiercią, żałobą i funeralnymi aspektami życia.
Od prelegenta:
Seler (gr. selinon; łac. apium graveolens) był ważnym symbolem w cywilizacji greckiej. Już dzięki znaleziskom w egipskich sarkofagach (np. w grobowcu Tutenchamona) wiemy, że z selera tworzono wieńce. Pierwszy raz w źródłach literackich znajdujemy informację, że zwycięzców nagradzano wieńcami z dzikiego selera w odach Pindara; zarówno na igrzyskach nemejskich i istmijskich. Pierwotnie, nagrodą w tych ostatnich był wieniec z gałązek sosny; do początku V w. p.n.e. Chtoniczny charakter rośliny, jak i jej smak i ostry zapach, kojarzył się Grekom ze śmiercią i żałobą. Pauzaniasz podaje, że wieńce z selera były ustanowione z powodu cierpień Palajmona (igrzyska istmijskie) i Archemorosa (igrzyska nemejskie). Żałobny charakter wskazuje również wzmianka w Liber Suda, którą to informacje autor podaje za Dourisem (Peri agonon). Ciekawą historię przytacza Diodor Sycylijski, powtórzoną przez Plutarcha w Żywocie Timoleona, gdzie Timoleon z żołnierzami spotyka muły załadowane selerami. Kompania odczytała wydarzenie jak zły omen z powodu zwyczaju wieńczenia grobów wieńcami z selera. Plutarch dodaje również przysłowie (paroimia), że jeśli ktoś jest bardzo chory, mówi się, że potrzebuje selera (deisthai selinu). Klemens z Aleksandrii w Zachęcie Greków, pisząc o misteriach na Samotrace wyjaśnia, że seler wyrósł z krwi jednego z Korybantów zamordowanego przez swoich braci, przez co spożywanie selera jest zabronione. Pliniusz Starszy w „Historii naturalnej” wzmiankuje o selerze też w kontekście tabu żywieniowego na ucztach żałobnych (epula feralibus). Nieprzypadkowe wydaje mi się również wystąpienie słowa selinon w Odysei, gdzie seler rośnie obok fiołków przy jaskini Kalipso, która pierwotnie była wiązana ze śmiercią. W swoim wystąpieniu skupię się na kompleksowej krytyce źródeł nawiązujących do chtoniczno-kultowego znaczenia selera; zasadniczo więc pomijam zastosowania selera w medycynie i gastronomii.